Muğla-Menteşe’de tam 30 yıldır ürün alınamayan aşılı menengiç ağaçları bu yıl beklenmedik şekilde meyve vermeye başladı. Üreticilere göre bunun tek açıklaması, salgın nedeniyle bölgede uçak trafiğinin kesilmesi olabilir!
Antepfıstığı denildiğinde Türkiye’de akla ilk olarak Doğu Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu geliyor. Ancak özellikle üretimin büyük payını üstlenen Şanlıurfa ve Gaziantep ile karşılaştırıldığında sembolik düzeyde olsa da, Manisa ve Muğla gibi geçmişten beri ürünün pazarına belli bir katkı sunan farklı iller de var.
Ancak Muğla’nın Menteşe ilçesinde uzun yıllardır unutulmaya yüz tutan antepfıstığı üretiminde bugünlerde şaşırtıcı bir gelişme yaşanıyor. İlçeye bağlı Çiftlik mahallesinde bundan tam 48 yıl önce antepfıstığı üretimi için aşılanan ancak son 30 yıldır ürün alınamayan menengiç ağaçları bu yıl beklenmedik bir şekilde meyve vermeye başladı.
Kısa süren bir başarı öyküsüydü
1970’li yıllarda Gaziantep’ten gelen uzmanlarca yapılan çalışmalar sonucu Menteşe’deki Çiftlik, Çıtlık, Meke ve Denizovası köylerinde bulunan menengiç ağaçları aşılanmıştı. Köylüler de kurdukları Fıstık Tarımsal Kooperatifi aracılığıyla bu ağaçlarda lezzetiyle dikkat çeken antepfıstığı üretmeye başlamıştı. Ancak yaklaşık yılda 30-50 ton arası ürün alınan yaklaşık 15 yıllık bir sürecin ardından ağaçlar ürün vermeyi kesmişti.
Verimsizliğin termik santralden kaynaklandığı düşünüldü
Üretimi sürdürmek isteyen köylüler bir süre menengiçlerin bakımını yapmalarına rağmen sonuç alamayınca ağaçları kendi haline bırakmıştı. Ağaçlardaki verimsizleşmenin ise bölgede kurulan termik santralden kaynaklandığı düşünülmüştü. Ancak sonradan santrale eklenen arıtma tesisine karşın ağaçlarda bir iyileşme yaşanmadı. Ta ki bu yıla kadar!
Üreticiler antepfıstığı yetişen ağaçların adeta bir anda hayata dönmesinin koronavirüs nedeniyle yaşanan olağanüstü sürece denk gelmesinin tesadüf olmadığını düşünüyor. Zira iniş yapan uçakların mahalle üzerinden alçak uçuş yaptığı Milas-Bodrum Havalimanı’nda karantinanın başlangıcından beri hava trafiği kesilmiş durumda.
Uçaklar kirliliğe mi neden oluyor?
Üreticilere göre termik santral dışında ağaçlar üzerinde olumsuz etkisi olabilecek tek faktör, bu uçakların yakıtlarından kaynaklanan kirlilik. Aşılama yapıldığı tarihte 13 yaşında olduğunu söyleyen Mahmut Çetin, “Şu anda 61 yaşındayım. 30 yıldır bu ağaçlarda meyve görmedik. Meyve oluşsa bile daha iç kabuğunu yapmadan kurumaya başlıyor” diyor.
Bu yıl ise hem yaprakların hem de meyvelerin mükemmel şekilde yetişmeye başladığını söyleyen Çetin, “Ziraatçılar bize ağaçlara bakmadığımız için bu hale geldiklerini söylüyordu. Ama 30 yıldır bakmadık ki zaten. Üstümüzdeki uçakları kestiği için koronavirüsün bize böyle bir faydası olduğunu düşünüyoruz, başka bir sebep bulamıyoruz” diye konuşuyor.
Gerekirse güzergah değiştirilmeli
Çocukluğunda bölgede yetişen antepfıstığı adına festival düzenlendiğini hatırlatan Mehmet Yetkin ise, “Ürün alınamamaya başlayınca değişik söylentiler oldu, termik santral gibi. Vatandaş 3-5 yıl ağaçlarına baktı, ama zahmetlerinin karşılığını alamayınca bu işten soğudu. Köyün üzerinde tur atan uçakların bir gaz salgıladıkları ve bu gazın fıstık, badem, erik ve zeytinleri etkilediği söyleniyor. Biz fıstığın ürün vermemesini buna bağlıyoruz” derken, yetkililerin bölgede ölçüm yapmasını ve bir zarar tespit edilirse uçak güzergahlarının değiştirilmesini talep ediyor.