tarlasera
tarlasera SATIN AL
Kapat

15.01.2016

Mısırın atası ve torunu aynı tarlada

Mısırın atası ve torunu aynı tarlada

Mısır bitkisinin 9 bin yıllık atası teosinte, Orta Amerika’da bazı mısır tarlalarında yabani olarak büyümeye devam ediyor. Bugünkü mısırdan çok farklı bir görünümü olan teosinte’nin hikayesi adeta ıslahın tarihini özetliyor.

Günün birinde Meksika’da bir mısır tarlasını dolaşma fırsatınız olursa, bir anda kendinizi birkaç bin yıllık bir zaman tüneli içinde bulabilirsiniz. Boyu aşan mısır bitkileri arasında fotoğraftakine benzer bir bitki görürseniz yabancı ot olduğunu düşünüp geçmeyin.

Günümüz mısır bitkisinin atası olan bu bitkinin adı teosinte. Meksika, Guatemala, Nikaragua gibi Orta Amerika ülkelerinde, bugün dünyanın bir numaralı tahılı olan “torununun” yanı başında biten teosinte, bitki tarihine ve arkeolojisine ilgi duyanlar için zor bulunan bir gözlem fırsatı veriyor.

Azteklerin tarım mirası

2013’te 1 milyar ton barajını aşan üretimiyle mısır şu an dünya nüfusu için en önemli tahıl konumunda. Bunun ardında birkaç yıllık başarı değil, tam 9 bin yıllık bir süreç var. Bu sürecin ilk adımını teosinte oluşturuyor.

Teosinte ismi Meksika’nın kadim yerlileri Azteklerin Nahualt dilinden geliyor. Azteklerde "teotl " tanrı, “cintli " ise kuru mısır tanesi anlamına geliyor ve Türkçe yazılışla “tiosinti ” şeklinde okunuyor.

Bu mütevazı bitkiyi yıllar içinde heybetli bir tahıla dönüştüren iki faktör var. İlki değişen doğa koşulları ve teosinte’nin buna paralel olarak yaşadığı doğal evrim süreci. Ama farklı bitkilerle karşılaştırıldığında çok daha radikal bir değişim geçiren bitkinin asıl sırrı insan kaynaklı.

Mısır ıslahı teosinte’nin kaderini değiştirdi

Uzmanlara göre teosinte’yi mısıra götüren ayrışma yaklaşık 9 bin 200 yıl önce başladı. İnsanoğlunun mısır ıslahına 10 bin yıl önce başladığı düşünülürse bu ayrışmanın asıl nedeni anlaşılıyor. Yüzyıllar içinde daha verimli ürün elde etmek için yapılan tohum seçimleri teosinte’nin kaderini değiştiriyor.

Bulunan en eski teosinte fosili 6 bin 250 yıllık. Koçan boyutu ise yalnızca 2 santimetre! Milattan önce 6000’e gelindiğinde 7 cm’ye kadar büyüyen koçan, daha çok tane sayısı ve daha az yaprakla bitki bugünkü görünümünü andıran bir biçime kavuşuyor. Bundan 3000 yıl sonra ise eski boyutunun tam 50 katına kadar büyümüş bir bitkiye dönüşüyor.

Başarının sırrı: Adaptasyon becerisi

Teosinte buğdaygillerin Zea cinsine ait bir bitki. Zea cinsinin diğer üyelerine de teosinte gibi Orta Amerika’da “vahşi bitki” olarak rastlamak mümkün. Zea’ları pek çok tahıldan ayıran şey; zorlu koşullarda dahi hızlıca ürün vermeyi başarabilmeleri.

Mısırı başarıya ulaştıran da tam bu adaptasyon becerisi. Kültüre alınmış ve yaygın olarak üretilen bitkiler arasında mısır Zea’ları tek başına temsil ediyor.

Meksika'da koruma altına alındı

Bugün Orta Amerika’da kimi mısır üreticileri teosinte’yi yardımcı ürün olarak ekiyor. Ancak bitkiye yabancı ot muamelesi yapan üreticiler de var. Meksika hükümeti birkaç yıldır teosinte ve diğer yabani Zea cinslerinin korunması için çaba gösteriyor.

Teosinte bugün yalnızca arkeolojik bir anlam taşımıyor. Zararlılara karşı dayanımı ve çok yıllılık özelliğiyle ıslahçılar tarafından da incelenmeye değer bir tür. Mısırın gelecek ıslah çalışmaları için bu özellikler büyük önem taşıyor. Görünen o ki, mısırın atasından hala öğreneceği çok şey var!


Yorumlar
    Bu yazı için henüz yorum yapılmamış. İlk yorum yapan siz olun.
Yorum Yaz

Yorumunuz Gönderildi

E-Bülten

Başka yerde bulamayacağınız tarım ve kültür haberlerini düzenli olarak almak için aşağıdaki kutucuğa e-posta adresinizi yazın ve gönder butonuna tıklayın; tarlasera e-bülten adresinize gelsin!

En Çok Okunanlar

Dikkat, fındık çıkmayabilir!

Dikkat, fındık çıkmayabilir!

Arazide hastalıkla, pazarda ise depolama ve fiyat sorunuyla boğuşan fındıkta bu yıl da rekolte düşüklüğü bekleniyor.

Seçim meydanları tarımı hatırladı

Seçim meydanları tarımı hatırladı

24 Haziran öncesi hem kamuoyunda hem de seçim meydanlarında tarımın adı geçtiğimiz dönemlere oranla daha sık geçiyor. tarlasera.com seçime katılacak partilerin tarım programlarını inceliyor.

Atça karpuzunun markalaşma öyküsü

Atça karpuzunun markalaşma öyküsü

Aydın-Sultanhisar’da yetişen Atça karpuzu meyve özellikleriyle tüketicinin beğenisini kazandı. Ünü yurtdışına taşan karpuzun marka değeri ise halde yapılan sıkı kontroller sayesinde korunuyor.

tarlasera Ağustos sayısı çıktı!

tarlasera Ağustos sayısı çıktı!

Türkiye'nin değişen ürün desenini Kapak Konusu sayfalarında inceleyen tarlasera'nın bu ay okurlarına bir de poster hediyesi var.

Bu ziraat fakülteleri üniversitelerinden ayrılacak

Bu ziraat fakülteleri üniversitelerinden ayrılacak

Türkiye’nin 13 üniversitesinin bölünmesini öngören kararın hangi ziraat fakültelerini etkileyeceğini tarlasera.com araştırdı.